Waldemar Bartosz
Według encykliki „Magnifica Humanitas” Leona XIV sztuczna inteligencja nie jest sama w sobie zła, ale może stwarzać poważne zagrożenia dla pracowników i świata pracy, jeśli będzie rozwijana wyłącznie dla zwiększenia wydajności i dla zysku.
Najważniejsze zagrożenia dla pracowników wskazane w tym dokumencie to:
- utrata miejsc pracy przez automatyzację. Papież przestrzega przed zastępowaniem ludzi przez system AI wyłącznie w celu obniżenia kosztów i zwiększenia zysków. Prowadzić to może do poważnych zwolnień z pracy i pojawienia się nowych form ubóstwa i wykluczenia społecznego;
- dewaluacja godności pracy. Encyklika podkreśla, że praca ma wartość nie tylko ekonomiczną, lecz także ludzką i społeczną. Niebezpieczeństwem jest traktowanie człowieka jedynie jako elementu produkcyjnego lub wskaźnika efektywności;
- podporządkowanie człowieka maszynie. Autor przestrzega przed sytuacją, w której pracownicy muszą dostosować się do wymagań algorytmów zamiast wykorzystywać technologię jako narzędzie służące człowiekowi. Technologia powinna wspierać pracę, a nie narzucać ludziom sposób działania;
- algorytmiczna kontrola i nadzór, AI może być wykorzystywana do ciągłego monitorowania pracowników, oceniania ich zachowań i podejmowania decyzji personalnych i kadrowych. Grozi to ograniczeniem wolności i prywatności pracowników;
- dyskryminacja przez algorytmy. Encyklika zwraca uwagę, że systemy AI mogą powielać błędy i uprzedzenia zawarte w danych. W efekcie mogą niesprawiedliwie wpływać na dobór pracowników, awanse, wynagrodzenia czy redukcje zatrudnienia;
- wzrost nierówności społecznych. Korzyści z AI mogą zostać skupione w rękach niewielkich grup, firm i właścicieli technologii. Tymczasem pracownicy mogą ponosić wszelkie koszty zmian – dostosowań technologicznych;
- redukowanie człowieka do wydajności. W jednym z fragmentów encykliki czytamy, że gdy wydajność staje się główną miarą wartości człowieka, zaczyna on postrzegać siebie jako „projekt do optymalizacji”, a nie osobę zdolną do relacji międzyludzkich, tworzącą wraz z innymi wspólnotę.
Papież, kontynuując nauczanie swych poprzedników i rozwijając katolicką naukę społeczną pisze, że największym zagrożeniem nie jest sama sztuczna inteligencja, lecz takie jej wykorzystanie, które prowadzi do eliminacji ludzi przez maszynę, osłabia godność ludzką – godność pracy, nadmiernego nadzoru nad pracownikiem oraz pogłębiania nierówności społecznych. Dokument postuluje, aby AI służyła człowiekowi i wspierała jego rozwój a nie stała się narzędziem dominacji ekonomicznej lub technologicznej.
Te przemyślenia i wskazania są również ważne dla działalności związku zawodowego, pokazują i przewidują możliwość zagrożeń. Nie może to nas nie obchodzić.