Związek zawodowy to dobrowolna organizacja zrzeszająca pracowników i inne osoby wykonujące pracę zarobkową w celu reprezentowania ich interesów. Do głównych zadań związków należy obrona praw pracowniczych, negocjowanie lepszych warunków płacowych i socjalnych oraz zapewnienie ochrony przed niesprawiedliwym traktowaniem.
Związki zawodowe opierają się na niezależności od pracodawców oraz organów państwowych i samorządu terytorialnego a także od innych organizacji. Ich członkowie dążą do osiągnięcia stabilnych warunków zatrudnienia oraz wspierają pracowników w sporach zbiorowych.
W zakresie praw i interesów zbiorowych związki zawodowe reprezentują wszystkie osoby wykonujące pracę zarobkową, niezależnie od ich przynależności związkowej. Jeżeli u pracodawcy działa więcej niż jedna zakładowa organizacja związkowa, każda z nich broni praw i reprezentuje interesy swoich członków.
Wolność zrzeszania się w związkach zawodowych oraz wolność ich tworzenia i działania zapewnia Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, (przepisy art. 12 i art. 59 ust. 1).
Do związków zawodowych mogą należeć m.in. osoby zatrudnione na umowę o pracę, samozatrudnieni, a w niektórych przypadkach również zleceniobiorcy czy wolontariusze.
Organizacje te opiniują projekty aktów prawnych, czuwają nad przestrzeganiem prawa pracy oraz zasad BHP.
Przynależność do związku zawodowego daje pracownikowi konkretne wsparcie:
• Członkowie mogą liczyć na bezpłatne porady prawne i reprezentację przed sądem pracy w przypadku konfliktu z przełożonym.
• Związki prowadzą negocjacje z kierownictwem firmy w sprawie podwyżek, premii czy pakietów socjalnych.
• Działacze związkowi i osoby wskazane są często objęci szczególną ochroną prawną, co utrudnia pracodawcy jednostronne rozwiązanie z nimi umowy.
Najliczniejszym związkiem zawodowym w Polsce jest NSZZ „Solidarność”. Zrzesza on najwięcej członków, posiadając rozbudowane struktury terytorialne i branżowe w całym kraju. Drugą co do wielkości centralą związkową w naszym kraju jest Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ), a trzecią najważniejszą siłą na szczeblu krajowym jest Forum Związków Zawodowych (FZZ).
