Waldemar Bartosz
Nowa, pierwsza encyklika Leona XIV potwierdziła przypuszczenia, że kardynał Prevost obrał imię poprzedniego papieża Leona XIII nieprzypadkowo. Leon XIII zapisał się wielu pozytywnymi decyzjami, przede wszystkim zauważeniem „nowej rzeczy” (Rerum Novarum), czyli kwestii robotniczej. Aktualnie, Leon XIV spostrzegł kolejną nową rzecz, czyli AI – sztuczną inteligencję. Zwrócił na to uwagę biorąc pod uwagę zarówno szansę na rozwój, ale też przestrzega przed zagrożeniem, które wynika z dominacji ponadnarodowych korporacji, dla których AI może stać się narzędziem totalnej manipulacji społecznej. Cały tekst encykliki „Magnifica Humanitas” (Wspaniałe człowieczeństwo) liczy aż 245 numerowanych paragrafów i 220 przypisów. Składa się z 5 rozdziałów: myśl dynamiczna i wierna Ewangelii, podstawy i zasady nauki społecznej Kościoła, wielkość osoby ludzkiej wobec obietnic sztucznej inteligencji, prawda – praca – wolność, kultura potęgi a cywilizacja miłości. Całość jest kontynuacją i rozwojem katolickiej nauki społecznej. Papież przypomina więc 6 zasad tej nauki: godność osoby ludzkiej, dobra wspólnego, powszechnego przeznaczenia dóbr, pomocniczości, solidarności, sprawiedliwości społecznej. Zwraca więc uwagę na pracę i jej wartość. Pisze, że „praca nie jest zwykłym narzędziem, lecz wyraża i pomnaża godność naszego życia”.
Jeżeli chodzi o encyklikę „Magnifica Humanitas” Leona XIV, to z perspektywy NSZZ „Solidarność” można ją odczytać jako bardzo bliską wielu postulatom Związku, dotyczącym godności pracy, ochrony pracowników i podporządkowania gospodarki człowiekowi, a nie odwrotnie. „Solidarność” może w niej znaleźć szczególnie ważne aspekty, tj.:
- prymat człowieka nad technologią. To wyrażenie współbrzmi z historycznym przesłaniem NSZZ „Solidarność”, które od lat brzmi, że „praca jest dla człowieka, a nie człowiek dla pracy”,
- obronę miejsc pracy. Papież przestrzega przed masowym wypieraniem pracowników przez sztuczną inteligencję oraz przed redukowaniem zatrudnienia wyłącznie w imię wzrostu zysków,
- koncentrację władzy ekonomicznej przez ponadnarodowe korporacje technologiczne,
- dobro wspólne i solidarność społeczna. Papież wskazuje, że rozwój technologiczny powinien służyć całemu społeczeństwu, a nie wyłącznie właścicielom kapitału.
Dla NSZZ „Solidarność” encyklika, jak mówi podtytuł „O trosce o osobę ludzką w dobie sztucznej inteligencji” wpisuje się w ciąg nauczania społecznego Kościoła i jednocześnie stanowi inspirację do takich działań, które wynikają z tego nauczania.
Wszak wg Statutu NSZZ „Solidarność” swą działalność opieramy „na gruncie etyki chrześcijańskiej i katolickiej nauki społecznej”.