Waldemar Bartosz
Mija 135 lat od ogłoszenia pierwszej papieskiej encykliki o pracy – Rerum novarum. Leon XIII – nazywany papieżem społecznym w 1891 roku wydał ten dokument nazwany później jako nauczanie o problemach robotniczych. Była to odpowiedź na realne problemy robotników w rozwijającym się przemyśle i rodzącym się systemie drapieżnego kapitalizmu. Encyklika opowiedziała się za chrześcijańską polityką społeczną, przy jednoczesnym odrzuceniu marksistowskiego socjalizmu i ślepego kapitalizmu. 40 lat później nauczanie Leona XII uaktualnił Pius XI ogłaszając encyklikę Quadragesimo Anno. Wyraził w niej troskę o los żyjących z pracy rąk ludzi, czyli o robotników. Wprowadził w tym dokumencie zasady zdrowego ustroju społecznego opartego na korporacjach i zasadach pomocniczości społecznej.
W 1967 roku papież Paweł VI swój najważniejszy dokument społeczny „Populorum progressio” poświęcił tematyce pokoju i sprawiedliwości. Wprowadza w niej kategorię „rozwoju”, co oznacza również większy udział społeczeństw w życiu społecznym.
Rozwój staje się odtąd pojęciem stosowanym w opisie sytuacji społeczno-gospodarczej, zastępując niejako mało ostre pojęcie „postępu społecznego”. Rozwijająca się myśl społeczna wśród katolików pada na podatny grunt wśród społeczeństw Europy Środkowo-Wschodniej.
Wśród kolejnych encyklik należy wymienić trzy tego typu dokumenty ogłoszone przez Jana Pawła II. Od tej liczby w literaturze nazywane są „trylogią katolickiej nauki społecznej”. Należą do nich kolejno:
- Laborem exercens (1981r.) – o pracy ludzkiej. Encyklika ta stawia człowieka w centrum procesu pracy, podkreślając jego podmiotowy charakter. Praca jest wyrazem osobowości człowieka a nie jedynie towarem czy środkiem produkcji. Twórca encykliki – Karol Wojtyła relacjom: człowiek-praca poświęcił znacznie wcześniej, bo w 1969r. rozprawę pt. „Osoba i czyn”. Wspomniana encyklika jest więc rozwinięciem zasad zawartych w pracach naukowych Wojtyły.
- Sollicitudo rei socialis (1987r.) – o społecznej trosce. Dokument ten analizuje problemy rozwoju społecznego i gospodarczego świata zwracając uwagę na niesprawiedliwy podział dóbr. Wprowadza przy tym pojęcie „struktur grzechu”, które blokują rozwój i wzywa do solidarności.
- Centesimus annus (1991r.) – w setną rocznicę Rerum novarum. Encyklika ta wydana już po upadku komunizmu, analizująca wyzwania współczesnej demokracji i gospodarki rynkowej. Odrzuca marksizm ale ostrzega też przed nieograniczonym kapitalizmem, podkreślając konieczność etycznej regulacji rynku.
Kontynuatorem myśli społecznej był papież Benedykt XVI. W encyklice „Caritas in veritate” (2009r.) papież zajmuje się konsekwencjami kryzysu gospodarczego i finansowego dla współżycia między ludźmi.
Znajomość choćby zasad katolickiej nauki społecznej dla ludzi „Solidarności” jest konieczne.
Preambuła Statutu NSZZ „Solidarność” wskazuje, że nasze działanie oparte jest właśnie na katolickiej nauce społecznej. Jeżeli tak – to trzeba znać tę naukę.